شیمی تجزیه چیست ؟
شیمی تجزیه نقش حیاتی را در توسعه علوم مختلف به عهده دارد، لذا ابداع فنون جدیدتجزیه و بسط و تکامل روشهای تجزیه شیمیایی موجود ، آنقدر سریع و گسترده است کهاندکی درنگ در تعقیب رویدادهای تازه سبب بوجود آمدن فاصلههای بسیار زیاد علمیخواهد شد.
شیمی تجزیه نقش حیاتی را در توسعه علوم مختلف به عهده دارد، لذا ابداع فنون جدیدتجزیه و بسط و تکامل روشهای تجزیه شیمیایی موجود ، آنقدر سریع و گسترده است کهاندکی درنگ در تعقیب رویدادهای تازه سبب بوجود آمدن فاصلههای بسیار زیاد علمیخواهد شد. نقش این فنون در فعالیتهای تولیدی روز به روز گستردهتر و پردامنهترمیگردد. امروزه ، کنترل کیفیت محصولات صنعتی و غیر صنعتی ، جایگاه ویژهای دارد کهاساس این کنترل کیفیت را تجزیههای شیمیایی انجام شده به کمک روشهای مختلف تجزیهایتشکیل میدهد. ● سیر تحولی و رشد
اصولا توسعه و تغییر پایدار در فنون وروشهای تجزیه وجود دارد. طراحی دستگاه بهتر و فهم کامل مکانیسم فرآیندهای تجزیهای، موجب بهبود پایدار حساسیت ، دقت و صحت روشهای تجزیهای میشوند.
چنینتغییراتی به انجام تجزیههای اقتصادیتر کمک میکند که غالبا به حذف مراحل جداسازیوقت گیر ، منجر میشوند. باید توجه داشت که اگر چه روشهای جدید تیتراسیون مانندکریوسکوپی ، Pressuremetriz ، روشهای اکسیداسیون _ احیایی و استفاده از الکترودحساس فلوئورید ابداع شدهاند، هنوز از روشهای تجزیه وزنی و تجزیه جسمی (راسب کردن ،تیتراسیون و استخراج بوسیله حلال) برای آزمایشهای عادی استفاده میشود.
به هرحال در چند دهه اخیر ، تکنیکهای سریعتر و دقیقترِی بوجود آمدهاند. در میان اینروشها میتوان به اسپکتروسکوپی ماده قرمز ، ماورای بنفش و اشعه X اشاره کرد که ازآنها برای تشخیص و تعیین مقدار یک عنصر فلزی با استفاده از خطوط طیفی جذبی یا نشریاستفاده میگردد. سایر روشها عبارتند از:
به هرحال در چند دهه اخیر ، تکنیکهای سریعتر و دقیقترِی بوجود آمدهاند. در میان اینروشها میتوان به اسپکتروسکوپی ماده قرمز ، ماورای بنفش و اشعه X اشاره کرد که ازآنها برای تشخیص و تعیین مقدار یک عنصر فلزی با استفاده از خطوط طیفی جذبی یا نشریاستفاده میگردد. سایر روشها عبارتند از:
▪ کالریمتری (رنگ سنجی) که به توسط آنیک ماده در محلول بوسیله شدت رنگ آن تعیین میشود.
▪ انواع کروماتوگرافی که بهتوسط آنها اجزای یک مخلوط گازی بوسیله آن از درون ستونی از مواد متخلل یا از رویلایههای نازک جامدات پودری تعیین میگردند.
▪ تفکیکی محلولها در ستونهای تبادلیونی
▪ آنالیز عنصر ردیاب رادیواکتیو
▪ ضمنا میکروسکوپی الکترونی و اپتیکی، اسپکترومتری جرمی ، میکروآنالیز ، طیفسنجی رزونانس مغناطیسی هستهای (NMR) ورزونانس چهار قطبی هسته نیز در همین بخش طبقه بندی میشوند.
خودکارسازی روشهایتجزیهای در برخی موارد با استفاده از رباتهای آزمایشگاهی ، اهمیت روزافزونی پیداکرده است. چنین شیوهای ، انجام یکسری تجزیهها را با سرعت ، کارایی و دقت بهترامکانپذیر میسازد.
یکروکامپیوترها با قابلیت شگفتانگیز نگهداری دادهها وبستههای نرم افزار گرافیکی بطور قابل ملاحظهای موجبات جمع آوری ، نگهداری ،پردازش ، تقوبت و تفسیر دادههای تجزیهای را فراهم میآورند.
● انواع تجزیه
وقتی آزمایش به شناسایی یک یا چند چیز جز از یک نمونه (شناسایی مواد) محدودمیگردد، تجزیه کیفی نامیده میشود، در حالی که اگر آزمایش به تعیین مقدار یک گونهخاص موجود در نمونه (تعیین درصد ترکیب در مخلوطها یا اجزای ساختمانی یک ماده خالص) محدود گردد، تجزیه کمی نامیده میشود.
گاهی کسب اطلاعاتی در زمینه آرایش فضاییاتمها در یک مولکول یا ترکیب بلورین ضروری است، یا تاکید حضور یا موقعیت برخیگروههای عامل آلی در یک ترکیب مورد تقاضا است، چنین آزمایشهایی تحت عنوان تجزیهساختمانی نامیده میشوند و ممکن است با جزئیاتی بیش از یک تجزیه ساده مورد توجهقرار گیرند.
● ماهیت روشهای تجزیهای
● ماهیت روشهای تجزیهای
روشهای تجزیهای معمولا به دو دستهکلاسیک و دستگاهی طبقه بندی میشوند. روشهای کلاسیک شامل روشهای شیمیایی مرطوب ،نظیر وزن سنجی و عیار سنجی است. در واقع تفاوت اساسی بین روشهای دو دسته وجودندارد. همه آنها مشتمل بر وابستگی یک اندازه گیری فیزیکی به غلظت آنالیت میباشند. در حقیقت روشهای تجزیهای محدودی وجود دارند که صرفا دستگاهیاند و یا بیشتر آنهامتضمن مراحل شیمیایی متعددی قبل از انجام اندازه گیری دستگاهی هستند.
● کاربردهای شیمی تجزیه
▪ کنترل کیفیت محصول
بیشتر صنایع تولیدی نیازمند بهتولید با کیفیت یکنواخت هستند. برای کسب اطمینان از برآورده شدن این نیازمندی مواداولیه و همچنین محصول نهایی تولید ، مورد تجزیههای شیمیایی وسیعی قرار میگیرند.
▪ نمایش و کنترل آلوده کنندهها
فلزات سنگین پسماندههای صنعتی و حشرهکشهای آلی کلردار ، دو مشکل کاملا شناخته شده مربوط به ایجاد آلودگی هستند. بهمنظور ارزیابی چگونگی توزیع و عیار یک آلوده کننده در محیط ، به یک روش تجزیهایحساس و صحیح نیاز است و در کنترل پسابهای صنعتی ، تجزیه شیمیایی روزمره حائز اهمیتاست.
▪ مطالعات پزشکی و بالینی
عیار عناصر و ترکیبات مختلف در مایعات بدن ،شاخصهای مهمی از بی نظمیهای فیزیولوژیکی میباشند. محتوی قند بالا در ادرار کهنشانهای از یک حالت دیابتی است و وجود سرب در خون ، از شناختهترین مثالها در اینزمینه میباشد.
▪ عیارگیری
از دیدگاه تجارتی در برخورد با مواد خام نظیرسنگهای معدنی ، ارزش سنگ معدن ، از روی فلز موجود در آن تعیین میشود. این موضوع ،مواد با عیار بالا را نیز غالبا شامل میشود. بطوری که حتی تفاوت کم در غلظتمیتواند از نظر تجاری تاثیر قابل ملاحظهای داشته باشد. بنابراین یک روش تجزیهایقابل اعتماد و صحیح از اهمیت اساسی برخوردار است.
▪ عیارگیری
از دیدگاه تجارتی در برخورد با مواد خام نظیرسنگهای معدنی ، ارزش سنگ معدن ، از روی فلز موجود در آن تعیین میشود. این موضوع ،مواد با عیار بالا را نیز غالبا شامل میشود. بطوری که حتی تفاوت کم در غلظتمیتواند از نظر تجاری تاثیر قابل ملاحظهای داشته باشد. بنابراین یک روش تجزیهایقابل اعتماد و صحیح از اهمیت اساسی برخوردار است.
▪ آینده شیمی تجزیه
بروزمشکلات تجزیهای در شکلهای جدیدش ادامه دارد. میزان تقاضای مربوط به انجام تجزیه درابعاد وسیع توسط بسترهای دستگاهی بطور مداوم در حال افزایش است. کاوشهای فضایی ،نمونههای گمانه زنی و مطالعات اعماق دریاها مثالهایی از نیازهای قابل طرحمیباشند. در دیگر زمینهها نظیر مطالعات محیطی و بالینی ، فرم شیمیایی و دقیق یکعنصر در یک نمونه و نه غلظت کلی آن ، اهمیت فزایندهای پیدا کرده است. دو مثالکاملا شناخته شده در این زمینه ، میزان سمیت بسیار زیاد ترکیبات آلی جیوه و سرب درمقایسه با ترکیبات مشابه معدنی است.
+ نوشته شده در پنجشنبه یکم مرداد ۱۳۸۸ ساعت ۶:۵۴ ب.ظ توسط کیوان صمیمی
|
حسگرهای شیمیایی و حسگرهای زیستی از مورد علاقه ترین شاخه های شیمی تجزیه مدرن می باشند. این موضوع را می توان از روی حجم مطالعات انجام گرفته و همچنین تنوع روشها و تکنیکهای بکارگرفته شده در این زمینه، نتیجه گرفت. این امر خصوصا به خاطر مطالبات و نیازهای جدیدی است که در تشخیص های طبی، تجزیه های محیطی، تجزیه مواد غذایی و نظارت بر تولید برخی فرآورده ها به وجود آمده است. به عنوان نمونه حسگرها می توانند در تشخیص داروهای غیر مجاز، مواد سمی و عوامل جنگهای شیمیایی مورد استفاده قرار گیرند. کنترل عملکرد داروها در بدن، دیگر جنبه کاربردی حسگرهای زیستی است که در سالهای اخیر مورد توجه فراوانی قرار گرفته است. در طراحی یک حسگر دانشمندان علوم مختلف نظیر بیو شیمی، بیولوژی، الکترونیک، شاخه های مختلف شیمی (آلی، تجزیه، فیزیک و سطح) و شاخه های فیزیک (مکانیک، نور، ترمودینامیک) حضور دارند. 
● 